Plasenta Previa Nedir? Doğumu Nasıl Etkiler?

Plasenta previa, bebeğin eşinin (plasentanın) rahim içinde alışıldık yerde değil, rahim ağzının üzerine ya da yakınına yerleştiği bir durumdur. Normal gebelikte plasenta rahmin üst-arka veya yan kısmına yerleşir ve doğum kanalını engellemez. Previa'da ise plasenta tam ya da kısmen rahim ağzını kapatır; bu da hem gebeliğin son aylarında hem de doğum sırasında ciddi kanama riski demektir.

Tüm gebeliklerin yaklaşık binde 4-5'inde plasenta previa görülür. İlk trimesterde rahim henüz büyümediği için plasentanın aşağı yerleşmesi çok daha sık tespit edilir; ancak gebeliğin ilerlemesiyle rahim büyüdükçe plasenta yukarıya doğru "yer değiştirir" ve gebeliğin sonuna kadar previa devam eden vakaların oranı çok daha düşük kalır. Yani ilk muayenede "aşağı yerleşim" denmesi panik nedeni değil, takip nedenidir.

Türleri: Tam, kısmi ve marjinal

Plasentanın rahim ağzıyla ilişkisine göre dört temel sınıflama yapılır. Tam plasenta previa rahim ağzını tamamen kapatır; bu en ciddi formdur, sezaryen kesin endikedir. Kısmi previa rahim ağzının bir bölümünü örter. Marjinal previa plasentanın kenarı rahim ağzının kenarına denk gelir. Düşük yerleşimli plasenta ise rahim ağzına 2 cm'den daha yakın ama üzerini kapamayan plasentadır.

Bu ayrım önemlidir çünkü doğum şekli ve riski plasentanın kapatma derecesiyle belirlenir. Tam previa'da vajinal doğum hayati tehlike yaratır; sezaryen şarttır. Marjinal ya da düşük yerleşim bazı durumlarda dikkatli takiple normal doğuma izin verebilir.

Risk faktörleri: Hangi gebelikler daha yatkındır?

Daha önce sezaryen geçirmiş kadınlarda plasenta previa riski 2-3 kat artar. Bunun nedeni rahim duvarındaki dikiş izinin plasentanın yerleşimini etkilemesidir. Çok sayıda doğum yapmış (multipar) kadınlar, ileri yaş gebeler (35 üstü), önceden plasenta previa öyküsü olanlar, sigara içen ve kokain kullanan gebeler, tüp bebekle gebe kalanlar, çoğul gebelikler — tüm bu gruplar daha yüksek risk altındadır.

Bir başka önemli risk faktörü daha önce yapılan rahim içi cerrahi girişimlerdir: küretaj, miyom alımı, septum cerrahisi gibi işlemler endometriumda iz bırakarak plasentanın bir sonraki gebelikte aşağı yerleşmesine zemin hazırlayabilir.

Belirti: Ağrısız parlak kırmızı kanama

Plasenta previa'nın ders kitaplarındaki klasik tarifi "ikinci ya da üçüncü trimesterde ortaya çıkan ağrısız, parlak kırmızı vajinal kanamadır." Hasta sıklıkla geceleri ya da yorucu bir aktivite sonrası "iç çamaşırımda kan gördüm" diye gelir. Kanamanın özelliği ağrısız olması ve aniden başlamasıdır. İlk kanama genellikle 28-32. haftada gerçekleşir ama daha erken de olabilir.

Kanama miktarı çok değişkendir. Bazen sadece lekelenme şeklindedir, bazen yoğun kanama vardır. İlk kanama genellikle kendiliğinden durur, hayati tehlike yaratmadan biter; ancak sonraki kanamalar daha şiddetli olma eğilimindedir. Bu yüzden ilk kanama sonrası gebenin hastaneye yatırılarak yakın takip altına alınması, doğuma kadar dinlenme önerilmesi standarttır.

Plasenta previa'da bebeğin pozisyonu da çoğunlukla farklıdır: makat ya da yan duruş sıklıkla görülür, çünkü plasenta başın doğru yerleşmesine engel olur.

Tanı: Ultrason ve takip

Plasenta previa tanısı abdominal ve özellikle transvajinal ultrasonografiyle konur. Transvajinal ultrason daha güvenilirdir; rahim ağzı ile plasenta kenarı arasındaki mesafe milimetrik olarak ölçülebilir. 20. hafta tarama ultrasonunda plasentanın yerleşimi rutin olarak değerlendirilir; aşağı yerleşim saptandıysa 28. ve 32. haftalarda tekrar bakılır. Çünkü çoğu zaman plasenta gebeliğin ilerlemesiyle yukarıya doğru göç eder.

Plasenta previa tanısı kesinleşmiş gebede vajinal muayene yapılması yasaktır — parmak temasıyla ciddi kanama tetiklenebilir. Bu nedenle tanı sonrası tüm muayeneler ultrasonografi üzerinden yürütülür.

Yönetim: Bekleme stratejisi ve doğum planı

Plasenta previa tanısı alan gebede temel yaklaşım bebeğin akciğerleri olgunlaşana kadar (en az 36-37. hafta) kontrollü bekleyiş, yakın takip ve doğumun zamanlama ile planlanmasıdır. Aktif kanama olmadığı sürece hasta evinde dinlenmeye, ağır kaldırmamaya, cinsel ilişkiden uzak durmaya, vajinal duş yapmamaya yönlendirilir. Kanama başladığında acilen hastaneye gelmesi önerilir.

Hastanede yatış kanama miktarına göre belirlenir. Şiddetli kanamada kan transfüzyonu gerekebilir, bebeğin akciğerlerinin olgunlaşmasını hızlandırmak için kortikosteroid uygulanır. 34. hafta ve sonrasında kanama tekrarlarsa erken sezaryen yapılır.

Kanaması olmayan tam previa'lı gebelerde planlı sezaryen genellikle 36-37. haftalarda yapılır. Bu, hem aniden gelişen büyük bir kanamayı önler hem de bebeğin yeterli olgunluğa ulaşmasını sağlar.

Plasenta accreta: Previa'nın kardeş tablosu

Plasenta previa'lı gebelerde özellikle daha önce sezaryen geçirilmişse "plasenta accreta" denilen, plasentanın rahim duvarına anormal yapışması durumu da olabilir. Plasenta normalde doğumdan sonra rahimden kolayca ayrılır; accreta'da yapışıklık nedeniyle ayrılmaz, ciddi kanama gelişir. Bu durumda doğum sırasında histerektomi (rahim alınması) gerekebilir.

Plasenta accreta şüphesi varsa MR görüntüleme tanıyı netleştirir. Bu gebeler donanımlı bir merkezde, hazır kan transfüzyonu ekipmanı ve deneyimli cerrahi ekiple doğum yapmalıdır.

Polikliniğe en sık gelen üç soru

"İlk ultrasonda plasentam aşağıda denmiş, ne yapmalıyım?" Erken haftalarda aşağı yerleşim çok sık görülür. Çoğu kez 28-32. haftaya kadar yukarıya doğru kayar. Aktif kanama olmadığı sürece sadece takip yeterlidir; panik gerekmez.

"Plasenta previa varsa kesinlikle sezaryen mi olmalıyım?" Plasenta rahim ağzını tam kapatıyorsa evet, sezaryen tek seçenektir. Marjinal yerleşimde, kenar 2 cm'den uzaktaysa bazı durumlarda vajinal doğum denenebilir; kararı doğum hekimi son ultrasona göre verir.

"Bir sonraki gebelikte tekrar previa olur mu?" Tekrarlama riski normal popülasyona göre yaklaşık 4-8 kat yüksektir. Bir sonraki gebelikte erken takip ve düzenli ultrason yapılmalıdır.

Ankara'daysanız ve plasenta previa tanısı aldıysanız

Plasenta previa, doğum hekimliğinin titizlik gerektiren konularından biridir. Yakın takip, doğru zamanlanmış doğum, kanama anında hızlı müdahale — bu üç ayağın hepsi deneyim ister. Çukurambar'daki Prof. Dr. Aydan Biri'nin kliniğinde plasenta previa tanılı gebeler perinatoloji standartlarında takip edilir; doğum planı bireyselleştirilir, riskli vakalar donanımlı hastane ortamında ekipli ekiple yönetilir. 35 yıllık riskli gebelik deneyimi anneye ve bebeğe maksimum güvenliği sağlar.

Randevu için: 0312 911 77 77  |  WhatsApp: 0538 682 61 19

İlgili konular: riskli gebelik takibi, sezaryen doğum, detaylı ultrason, erken doğum.

Bu yazı, ACOG Practice Bulletin 234, RCOG Green-top Guidelines 27a ve Türk Perinatoloji Derneği önerileri baz alınarak hazırlanmıştır. Bilgiler genel niteliktedir; kişisel takip ve karar için hekiminize başvurunuz.