HPV Taraması Ne Sıklıkta Yapılmalı? Pap Smear Farkı

HPV taraması ve Pap (smear) testi serviks kanserini önlemenin temel araçlarıdır; ancak son yıllarda HPV testi öne geçmiş, modern tarama programlarında birinci sıraya yerleşmiştir. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı 25-65 yaş arası kadınlarda 5 yılda bir HPV testi öneriyor. Pek çok kadın HPV testi ile smear arasındaki farkı, hangi yaşta hangisinin yapılması gerektiğini, anormal sonuç çıkarsa ne olacağını net bilmiyor. Bu yazıda iki test arasındaki farkları, modern tarama protokolünü ve sonuçların nasıl yorumlandığını anlatacağım.

İki test farklı şeyleri arar

Smear (Pap testi): rahim ağzından alınan hücre örneğinin mikroskopta incelenmesi. Hücre yapısındaki anormalliklere bakar — atipi, prekanseröz değişiklikler, kanser hücreleri. Sonuç patolog yorumuna bağlı; hücreyi yorumlamak deneyim gerektirir. Türkiye'de 21-29 yaş arası standart tarama testidir.

HPV testi: rahim ağzındaki yüksek riskli HPV virüs tiplerinin (özellikle 16, 18, 31, 33, 45...) varlığını PCR ile saptar. Hücre yapısına değil, kanser yapan virüsün varlığına bakar. Daha duyarlı; hücre değişikliği oluşmadan önce virüsü yakalayabilir. 30-65 yaş arası modern tercih.

Modern obstetrikte HPV testi smear'dan daha duyarlı bulunduğu için 30+ yaşta öne geçti. 25-29 yaş için tartışmalı; çünkü genç kadınlarda HPV enfeksiyonu çok yaygın ama büyük çoğunluğu kendiliğinden temizlenir.

Türkiye'deki güncel program

Sağlık Bakanlığı 2024 önerisi: 25-65 yaş arası 5 yılda bir HPV testi.

Pozitif HPV sonucu çıkarsa: kolposkopi + gerekirse hedef biyopsi.

Negatif HPV: 5 yıl sonra tekrar.

HPV pozitif + smear normal: 12 ayda tekrar HPV.

HPV pozitif + smear anormal: kolposkopi.

Bazı kliniklerde HPV + smear birlikte (co-testing) yapılır; daha kapsamlı ama biraz daha pahalı.

21-29 yaş genç grupta hâlâ smear (3 yılda bir) tercih edilir; bu yaş grubunda HPV pozitifliği yaygın olduğu için yanlış pozitiflik problemi var.

Aşılı kadınlar tarama yaptırmaya devam etmeli

HPV aşısı (Gardasil 9) serviks kanserinin %90'ını önler ama %100 değildir. Aşı 9 tip HPV'yi kapsar; başka tipler de var. Ayrıca aşılanmadan önce zaten karşılaşılmış HPV varsa aşı bunu temizleyemez.

Yani aşılı bir kadın tarama programını aynen sürdürmelidir. Aşı + tarama birbirini tamamlayan iki strateji.

Smear sonuçları

Normal / NILM: hücre yapısı normal, sıradaki tarama zamanına kadar bekle.

ASC-US: belirsiz atipi. HPV testi yapılır; pozitifse kolposkopi, negatifse takip.

LSIL: düşük dereceli skuamöz intraepiteliyal lezyon. HPV nedenli hafif değişiklikler. Çoğu kendiliğinden geçer; genelde kolposkopi.

HSIL: yüksek dereceli prekanseröz değişiklik. Kolposkopi + biyopsi + gerekirse tedavi (LEEP, konizasyon).

AGC: atipik glandüler hücreler. Kapsamlı değerlendirme.

Kanser: doğrudan tedavi planı.

Anormal sonuç çıktığında — kolposkopi

Anormal smear veya HPV pozitif sonrası standart yaklaşım kolposkopi.

Kolposkopi: özel mikroskopla serviks 10-40 kat büyütülerek incelenir. Anormal alanlar belirlenir, hedeflenen biyopsi alınabilir. Ofis ortamında 15-30 dakika; genelde ağrılı değildir, biyopsi alınırsa hafif kramp.

Sonuca göre yaklaşım: normal görünüm — tarama programına geri dön; CIN 1 (düşük dereceli displazi) — çoğu kendiliğinden geçer; 6-12 ay arayla takip; CIN 2-3 (yüksek dereceli) — tedavi gerekir; LEEP (loop electrosurgical excision procedure) en yaygın yöntem; kanser — onkoloji ile tedavi.

Tarama ne zaman bitebilir?

65 yaş üstü, önceki 10 yıl boyunca düzenli tarama yapılmış ve normalse tarama sonlandırılabilir. Ancak hiç düzenli tarama yapılmamış kadınlarda yaş ne olursa olsun başlatılır.

Histerektomi (rahim ve serviks alınmış) sonrası benign nedenle tarama gerekmez; ancak servikal patoloji nedenli histerektomide vajinal manşet smear takibi sürer.

HIV, immün baskılı, organ nakli sonrası kadınlarda daha sık tarama (genelde yıllık) yapılır.

Polikliniğe en sık gelen üç soru

"Smear sonucum atipik çıktı, kanser miyim?" Hayır. Atipik sonuç çoğunlukla geçici HPV enfeksiyonu ya da hafif hücre değişikliği gösterir; çoğu kendiliğinden geriler. Sadece bir kısmı ileri değerlendirme gerektirir.

"Smear yaptırırken adet olmamalı mıyım?" Evet, adet bittikten 5+ gün sonrası ideal. Adet sırasında alınan örnekler değerlendirme zorlaştırır.

"Smear öncesi ne yapmalıyım?" 24 saat içinde vajinal duş, vajinal ilaç, kayganlaştırıcı, cinsel ilişki yapılmamalı; bunlar örnek kalitesini etkiler.

Ankara'daysanız tarama yıllık jinekolojik kontrolde

Yıllık jinekolojik muayene içinde HPV/smear testi standart bir bileşendir. Sonuç anormal çıkarsa kolposkopi + gerekirse biyopsi aynı merkezde yapılabilir; ileri prekanseröz lezyonlarda LEEP gibi tedaviler ofis koşullarında uygulanır. Prof. Dr. Aydan Biri'nin Ankara Çukurambar'daki kliniğinde aşılı veya aşısız tüm kadınlar için kişisel tarama programı oluşturulur. Randevu için 0312 911 77 77'yi arayabilir, ön bilgi için WhatsApp üzerinden +90 538 682 61 19 hattından ulaşabilirsiniz.

İlgili konular: smear (Pap) testi, HPV aşısı, kolposkopi, jinekolojik kanserlerde erken tanı.

Bu yazı, ACOG Practice Bulletin No. 168, USPSTF (2024 update), Türkiye Sağlık Bakanlığı KETEM baz alınarak hazırlanmıştır.