Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıklar (CYBH): Belirtileri ve Korunma

Cinsel yolla bulaşan hastalıklar (CYBH) — uluslararası adıyla STI — Türkiye'de toplumun konuşmaktan çekindiği ama dünya genelinde hızla yayılan bir halk sağlığı sorunudur. WHO her gün dünyada 1 milyon yeni CYBH bildiriyor. Türkiye'de en sık karşılaşılanlar HPV, klamidya, gonore, herpes (HSV-2), trichomoniasis, sifiliz, hepatit B, HIV. Önemli bir nokta: bu enfeksiyonların çoğu belirtisiz seyreder; tarama olmadan fark edilmez. Bu yazıda en sık CYBH'leri, belirtilerini ve korunma stratejilerini açıklayacağım.

En sık görülen CYBH'ler

HPV: cinsel aktif kadınların büyük çoğunluğu hayatlarında en az bir kez bir HPV tipiyle karşılaşır. Çoğu enfeksiyon kendiliğinden temizlenir; persistan yüksek riskli HPV (16, 18, 31, 33...) serviks kanseri yapabilir. Aşı ile büyük oranda önlenir.

Klamidya (Chlamydia trachomatis): en sık bildirilen CYBH. Kadınların %70'inde belirtisiz. Tedavi edilmezse PID, infertilite, ektopik gebelik riski. Antibiyotik (azitromisin, doksisiklin) ile iyileşir.

Bel soğukluğu (gonore): kadınların %50'sinde belirtisiz. Tedavi edilmezse PID. Antibiyotik direnci giderek artıyor; tedavi seftriakson + azitromisin kombinasyonu.

Genital herpes (HSV-2): yaşam boyu kalıcı viral enfeksiyon; periyodik nüks gösterir. Antiviral (asiklovir, valasiklovir) ile semptom kontrolü. Aktif lezyon varlığında bulaş yüksek; bulaş aktif lezyon olmadığında da olabilir (asemptomatik salgı).

Trikomoniyaz: parazitik enfeksiyon. Yeşilimsi-sarı, köpüklü akıntı, kaşıntı. Tek doz oral metronidazol ile iyileşir; partner tedavisi şart.

Sifiliz: penisilin G ile tedavi edilir; gebelikte konjenital sifiliz önleme için tarama önemli.

Hepatit B: aşı ile önlenir, kronik form yönetilir.

HIV: antiretroviral tedavi (ART) ile yönetilir, kronik bir hastalık olarak yaşanabilir. PrEP (pre-exposure prophylaxis) yüksek riskli kişilerde profilaksi.

Mycoplasma genitalium: yeni tanınan, antibiyotik direnci gelişen bir patojen.

Belirtiler — sık atlanan konular

CYBH'lerin önemli bir kısmı belirtisizdir. Belirti gelince fark edilen tablolar:

Kadınlarda: anormal vajinal akıntı, ilişkide ağrı/kanama, idrar yaparken yanma, genital bölgede kaşıntı, yara, döküntü, siğil, adetler arası kanama, pelvik ağrı, ateş.

Erkeklerde: üretral akıntı, idrar yaparken yanma, penis veya skrotumda yara/döküntü/siğil, testis ağrısı, anal akıntı.

Sistemik: ateş, halsizlik, lenf bezi şişliği, eklem ağrısı, döküntü, sarılık, kilo kaybı.

Sağlık etkileri ihmal edilemez

Tedavi edilmemiş CYBH'lerin uzun vadeli sonuçları ciddi:

Pelvik İnflamatuar Hastalık (PID) — klamidya/gonore tedavisiz kalırsa.

İnfertilite — tubal hasar, epididimit.

Ektopik gebelik riski 7-10 kat artar.

Kanser — HPV (serviks, anal, oral), HBV (karaciğer).

Konjenital enfeksiyon — sifiliz, herpes, HIV, HBV anneden bebeğe geçebilir.

Kronik organ hasarı — HBV (siroz), HIV (AIDS), sifiliz (kalp, beyin).

HIV bulaşma riski artışı — diğer CYBH'ler HIV bulaşma riskini 2-5 kat artırır.

Korunma — beş yönlü strateji

1. Bariyer yöntemleri: erkek kondomu (lateks/poliüretan), kadın kondomu, oral seks için dental dam. Doğru kullanımda HIV %85+, klamidya/gonore %50-90 koruma. Her ilişkide, baştan sona, doğru kullanım kritik.

2. Aşılama: HPV aşısı (Gardasil 9) — 9-26 yaş ideal, 45 yaşa kadar etkili. Hepatit B aşısı çocukluk programında. Hepatit A riskli temasta.

3. Davranışsal korunma: monogam ilişki, yeni partner ile ilişki öncesi karşılıklı test, partner sayısı azaltma, riskli temas sonrası test (PEP — HIV için 72 saat içinde profilaksi), HIV yüksek riskte PrEP.

4. Düzenli tarama: cinsel aktif kadınlar yıllık jinekolojik muayene + 25 yaşta HPV/smear (5 yılda bir). Yeni partner: ilişki öncesi karşılıklı CYBH testi. Çoklu partner veya yüksek risk: 3-6 ayda bir HIV/sifiliz/klamidya/gonore. Gebelik: 1. trimesterde rutin sifiliz/HBV/HIV taraması.

5. Erken tedavi: belirti çıkar çıkmaz değerlendirme. Tedavi gecikmesi komplikasyonları artırır.

Tanı testleri

Klamidya, gonore: idrar PCR veya servikal sürüntü.

HIV: 4. nesil ELISA (antikor + p24 antijen).

Sifiliz: VDRL/RPR + TPHA/TP-PA.

Hepatit B: HBsAg, anti-HBs, anti-HBc.

HSV: lezyon PCR + tip spesifik antikor.

Trikomoniaz: vajinal sürüntü mikroskopi/PCR.

HPV: servikal HPV PCR (yüksek risk tipler).

Polikliniğe en sık gelen üç soru

"Anonim test yapılabilir mi?" Türkiye'de bazı sağlık merkezlerinde HIV anonim test mümkün. Diğer testler için kimlik gerekir, ancak kayıtlar gizli.

"Tedavi sonrası reenfeksiyon olur mu?" Evet, partner tedavi olmazsa veya yeni partnerden alınırsa. Bakteriyel CYBH'lerde partnerin de tedavisi şart. Bağışıklık genelde gelişmez.

"Asemptomatik CYBH varsa nasıl bilirim?" Sadece test yaptırarak. Klamidya kadınlarda %70, gonore %50 belirtisiz seyreder. Yıllık tarama yüksek risk gruplarında kritik.

Ankara'daysanız değerlendirme + tedavi tek seansta

CYBH şüphesi varsa hızlı değerlendirme + tedavi başlatma kritik. Prof. Dr. Aydan Biri'nin Ankara Çukurambar'daki kliniğinde detaylı sorgu + jinekolojik muayene + gerekli tetkikler aynı seansta yapılır; tedavi planı (antibiyotik, antiviral) hekim tarafından başlatılır. Partner tedavisi konusu açıkça konuşulur. Yıllık jinekolojik kontrol içinde CYBH taraması rutin olarak değerlendirilebilir. Randevu için 0312 911 77 77'yi arayabilir, ön bilgi için WhatsApp üzerinden +90 538 682 61 19 hattından ulaşabilirsiniz.

İlgili konular: HPV aşısı, PID, vajinal akıntı, koruyucu hekimlik, cinsel sağlık mitleri.

Bu yazı, WHO Global Health Sector Strategy on STIs 2022-2030, CDC STI Treatment Guidelines (2024), USPSTF baz alınarak hazırlanmıştır.