Aşırı Adet Kanaması (Menoraji): Neden Olur, Nasıl Tedavi Edilir?

Adet kanamasının "fazla" olup olmadığı çoğu kadın için belirsiz bir konudur — çünkü her kadın kendi kanama miktarını "normal" sanır. Oysa tıbben menoraji denilen aşırı kanama, kadınların yaşam kalitesini sessizce bozan, demir eksikliği anemisine yol açan ve zaman içinde altta yatan ciddi tabloları işaret edebilen bir bulgudur. Türkiye'de kadınların yaklaşık üçte biri hayatlarının bir döneminde menoraji yaşar, ama önemli bir kısmı "her kadın böyle olur" diyerek doktora başvurmaz. Bu yazıda neyin gerçekten "aşırı" olduğunu, hangi nedenlerin ardında durduğunu ve modern tedavi seçeneklerini açıkça anlatacağım.

Ne kadarı "fazla"?

Klinik olarak menoraji şu kriterlerle tanımlanır: adet kanaması miktarının 80 ml'yi aşması, adet süresinin 7 günden uzun olması, saatte ped değişme zorunluluğu, gece pedi kaldıramama, büyük pıhtı atma (parmak ucundan büyük), günlük yaşamı etkileyecek kadar bunaltıcı kanama.

Pratik olarak miktar ölçmek zordur; "saatte ped değiştiriyor musunuz, gece çift ped kullanıyor musunuz, iş veya okuldan ayrılmak zorunda kalıyor musunuz" gibi sorular daha kullanışlıdır. Bu sorulara evet cevabı veriyorsanız menoraji açısından değerlendirme gerekir.

Bir başka somut işaret ferritin testidir; sürekli aşırı kanama demir depolarınızı tüketir, ferritin düşer. Halsizlik, soluk renk, saç dökülmesi, çabuk yorulma şikayetleri zaten bu sürecin sonucudur. Adet kanaması fazla olan ve aynı zamanda yorgun hisseden bir kadında demir eksikliği anemisi büyük olasılıkla mevcuttur.

Nedenler — PALM-COEIN sınıflaması

Anormal uterin kanama nedenlerini sistematize etmek için FIGO PALM-COEIN sınıflaması kullanılır.

PALM (yapısal nedenler):

• Polip: endometriyum veya servikse uzanan iyi huylu büyümeler. Düzensiz lekelenme veya ağır kanama yapabilir; histeroskopi ile tanı ve tedavi yapılır.
• Adenomyozis: rahim iç tabakasının kasa gömülmesi. Diffüz, yaygın ağır kanama + sancılı adet ile seyreder.
• Leiomiyom (miyom): rahim duvarındaki iyi huylu kas tümörleri. Submukozal yerleşim (rahim boşluğuna doğru) en çok kanama yapar.
• Malignite ve hiperplazi: endometriyum kanseri öncüsü hiperplazi ya da kanser. Postmenopozal kanama bu açıdan acil değerlendirilmeli.

COEIN (yapısal olmayan nedenler):

• Coagulopati: kanama bozuklukları (von Willebrand hastalığı, trombositopeni). Adolesan kızlarda ilk adetten itibaren ağır kanama varsa şüphelenilir.
• Ovulatuar disfonksiyon: PCOS, perimenopoz, tiroid bozuklukları, hiperprolaktinemi gibi durumlarda yumurtlama düzensizleşir; endometriyum kontrolsüz büyür ve düzensiz kanar.
• Endometriyal nedenler: kronik endometrit, lokal vasküler bozukluklar.
• İatrojenik: ilaç kaynaklı (antikoagülanlar, hormonal tedavi) veya tıbbi araç kaynaklı (bakır spiral).
• Not yet classified (sınıflandırılmamış): nadir durumlar.

Tanı süreci

Menoraji şikayetiyle gelen kadında değerlendirme şöyle ilerler:

Ayrıntılı sorgu (kanama miktarı, süresi, sıklığı, başlangıç zamanı, eşlik eden ağrı, kanama bozukluğu öyküsü, ilaç kullanımı, gebelik şüphesi).

Genel ve jinekolojik muayene.

Kan tetkikleri: tam kan sayımı (hemoglobin, anemi göstergesi), ferritin (demir deposu), TSH (tiroid), prolaktin, gerekirse koagülasyon testleri ve gebelik testi.

Transvajinal ultrason: yapısal değerlendirme — miyom, polip, adenomyozis, endometriyum kalınlığı.

Postmenopozal kanama olan veya endometriyum kalınlığı 4 mm üzeri olanlarda endometriyal biyopsi (pipelle) yapılır; hiperplazi/kanser dışlanır.

Histeroskopi: SIS (sonohisterografi) ile şüpheli polip ya da submukozal miyom saptanan vakalarda hem tanı hem tedavi olarak kullanılır.

Karmaşık vakalarda MR: derin endometriyozis veya adenomyozis değerlendirmesi.

Medikal tedaviler

Menorajinin medikal yaklaşımı altta yatan nedene ve aile planına göre seçilir.

Levonorgestrel salgılayan spiral (Mirena) menoraji için standart birinci seçim haline geldi. Kanama miktarını %70-90 azaltır, çoğu kadında 1 yıl içinde kanama hiç olmaz. Beş yıl etkili. Hem doğum kontrolü sağlar hem tedavi olur. Aile planı yoksa veya gebelik birkaç yıl planlanmıyorsa ideal.

Kombine doğum kontrol hapı ovulatuar disfonksiyon ve hafif menorajide işe yarar. Adet düzenlenir, kanama miktarı azalır.

Sadece progesteron tedavisi (oral medroksiprogesteron asetat ya da norethisteron) belirli sikluslarda veya sürekli kullanım şeklinde verilir. Hiperplazi öncesi vakalarda ya da hap kullanılamayan durumlarda seçilir.

Traneksamik asit antifibrinolitik bir ilaç; adet günlerinde alındığında kanama miktarını %50'ye kadar azaltabilir. Hormonal değildir, gebelik planlayanlar için iyi seçenek.

NSAID (ibuprofen, naproksen) hem kanamayı hem ağrıyı azaltır. Adet öncesi ve sırasında kullanılır.

GnRH analogları ileri vakalarda (büyük miyom, adenomyozis) geçici olarak kullanılır; medikal menopoz oluşturarak kanamayı durdurur. Genelde 3-6 ay önerilir, kemik kaybı nedeniyle uzun süreli değildir.

Cerrahi seçenekler

Medikal tedavi yetersiz kaldığında veya yapısal patoloji varsa cerrahi gündeme gelir.

Histeroskopik polipektomi/miyomektomi: rahim içine doğru büyümüş polip veya submukozal miyomun histeroskopik olarak çıkarılması. Doğurganlık korunur, hızlı iyileşme.

Myomektomi: laparoskopik, robotik veya açık. Miyomları çıkarır, rahim korunur. Çocuk planı olan kadınlarda tercih edilir.

Endometriyal ablasyon: rahim iç tabakasının ısı, mikrodalga, balon, lazer ile yakılarak yok edilmesi. Çocuk istemi olmayan, doğurganlık korunmasına gerek olmayan kadınlarda önerilir. %85-90 başarı; bazı kadınlar adetsiz hale gelir, bazılarında çok hafifler.

Uterin arter embolizasyonu (UAE): radyolojik girişim, miyomları besleyen damarların tıkanmasıyla miyomların küçülmesi. Cerrahi istemeyenlerde alternatif.

Histerektomi: rahim alma. Çocuk planı kesin yok, diğer tedaviler başarısız ya da uygulanamıyorsa kalıcı çözüm. Laparoskopik, robotik veya vajinal yapılabilir; hızlı iyileşme. Yumurtalıklar genelde korunur (özellikle 50 yaş öncesinde).

Demir eksikliği anemisi tedavi planı

Menoraji ile gelen pek çok kadında zaten demir eksikliği vardır. Anemi tespit edildiğinde tedavi:

Hafif eksiklikte beslenme + oral demir takviyesi (ferro-sülfat veya demir bisglisinat). Şiddetli eksiklikte oral tedavi yetmezse intravenöz demir uygulaması; tek seansta belirgin düzelme sağlar. Anemi düzeltilmesi yorgunluk, halsizlik, saç dökülmesi gibi şikayetleri belirgin geriletir.

Ayrıca menorajinin tedavisi (kanamanın azaltılması) demir kaybını durdurur; aksi takdirde takviye ettiğiniz demir sürekli kanama ile kaybedilir.

Polikliniğe en sık gelen üç soru

"Adetim hep böyle ağırdı, normal mi?" Hayır. "Her zaman böyle olmuş" demek normal olduğu anlamına gelmez. Kontrol edilmemiş menoraji yıllar içinde anemiye, yaşam kalitesinin bozulmasına ve altta yatan tabloları gizlemeye yol açar. Değerlendirme yapılmalı.

"Mirena spirali işe yaramazsa ne olacak?" Kadınların büyük çoğunluğunda işe yarar. Yaramayan vakalarda diğer medikal tedaviler ya da cerrahi (ablasyon, histerektomi) seçenekleri vardır. Mirena ilk basamak; tek seçenek değil.

"Çocuk planım var, hangi tedavi uygundur?" Mirena gebelik planı varlığında uygun değildir (çıkarıldığında fertilite hızlı döner ama o zamana kadar gebelik mümkün değil). Gebelik planlayan kadınlarda traneksamik asit, NSAID, hormonal düzenleme veya cerrahi (polipektomi, myomektomi) tercih edilir.

Ankara'daysanız tek seansta değerlendirme

Menoraji değerlendirmesi tek bir polikliniğe gelişle büyük ölçüde tamamlanabilir: detaylı sorgu, jinekolojik muayene, transvajinal ultrason ve gerekli kan tetkikleri aynı gün yapılır; sonuçlar geldiğinde tedavi planı sizinle birlikte oluşturulur. Prof. Dr. Aydan Biri'nin Ankara Çukurambar'daki kliniğinde Mirena spiral takılması, histeroskopik polipektomi, myomektomi, endometriyal ablasyon ve histerektomi gibi tedavi seçenekleri tek merkezde planlanır. Çocuk planı, yaş ve eşlik eden tabloya göre kişiselleştirilmiş yaklaşım sağlanır. Yıllarca dayanmak yerine değerlendirme almak çoğu zaman yaşam kalitesini hızla düzeltir. Randevu için 0312 911 77 77'yi arayabilir, ön bilgi için WhatsApp üzerinden +90 538 682 61 19 hattından ulaşabilirsiniz.

İlgili konular: miyom, adenomyozis, rahim polipleri, endometrial hiperplazi, spiral (RİA), adet düzensizliği, demir eksikliği anemisi.

Bu yazı, FIGO PALM-COEIN Classification, NICE Guideline NG88 (Heavy Menstrual Bleeding), ACOG Practice Bulletin No. 128 (Diagnosis of Abnormal Uterine Bleeding) baz alınarak hazırlanmıştır.