Rahim (Endometrium) Kanseri Risk Faktörleri

Rahim kanseri, tıp diliyle endometrium kanseri, kadın üreme sistemi kanserleri arasında günümüzde en sık görülen tipdir. Yumurtalık ve rahim ağzı kanserlerini geçerek bu sıralamadaki yerini aldı; nedeni de büyük ölçüde toplumdaki obezite oranlarının artması ve menopoz sonrası hormon dengelerinin değişmesidir. Erken yakalandığında en yüksek tedavi başarısına sahip jinekolojik kanserlerden biridir; çünkü en sık belirtisi olan vajinal kanama hastayı genellikle erken evrede hekime götürür.

Endometrium, rahmin iç yüzeyini kaplayan tabakadır. Her ay regl döngüsünde kalınlaşır, gebelik olmadığında dökülerek dışarı atılır. Menopoz sonrası bu doku artık döngüye girmez. Endometrium kanseri, bu iç tabakanın kontrolsüz biçimde çoğalmasıyla ortaya çıkar.

İki tip endometrium kanseri ve farkları

Endometrium kanseri iki ana grupta sınıflanır. Tip 1 (endometrioid tip) en sık görülenidir, tüm vakaların %80-90'ını oluşturur. Östrojen hormonuyla ilişkilidir; uzun süre yüksek östrojen, dengeleyici progesteron olmadan endometriumu uyardığında bu tip gelişir. Tip 1 yavaş büyür, erken evrede yakalanır, prognozu iyidir.

Tip 2 (seröz, berrak hücreli, karsinosarkom gibi) daha agresif seyreder, hormondan bağımsız gelişir, yaşlı kadınlarda daha sık görülür. Bu tipte kanser daha hızlı yayılır, evreleme cerrahisi sonrası ileri tedavi gerektirir. Tüm vakaların %10-20'sini oluştursa da ölümlerin önemli bölümünden Tip 2 sorumludur.

Risk faktörleri: "Östrojen baskınlığı" ortak paydası

Endometrium kanseri risk faktörlerinin büyük çoğunluğu vücutta östrojenin uzun süre baskın olmasıyla açıklanır. Şu durumlar bu baskınlığa zemin hazırlar:

Obezite en güçlü değiştirilebilir risk faktörüdür. Yağ dokusu androstenedion adlı hormonu östrojene çevirir; menopoz sonrası yumurtalıklar artık östrojen üretmediği için tek östrojen kaynağı yağ dokusu olur. Vücut kitle indeksi 30 üstü olan kadınlarda risk 3 kat, 35 üstü olanlarda 5-6 kat artar.

Diyabet ve insülin direnci bağımsız risk faktörüdür; tip 2 diyabetli kadınlarda risk yaklaşık 2 kat yüksektir.

Polikistik over sendromu (PCOS) kronik anovulasyona neden olur; yumurtlama olmayınca progesteron üretilmez, östrojen rahmin iç tabakasını uzun süre uyarır.

Erken adet, geç menopoz, hiç doğum yapmamış olmak kişinin östrojen maruziyeti süresini uzatır.

Tek başına östrojen tedavisi (rahmi olan kadında progesteron eklenmeden) endometriumu uyarır; bu yüzden histerektomi geçirmemiş menopoz hastalarına östrojen + progesteron birlikte verilir, bu kombinasyon hatta riski azaltır.

Tamoksifen kullanımı meme kanseri sonrası verilen ilaç olarak endometrium üzerinde östrojenik etki yapabilir; bu hastalarda yıllık jinekolojik takip şarttır.

Lynch sendromu (HNPCC) kalıtsal bir durumdur; bu sendromu taşıyan kadınların yaşam boyu endometrium kanseri olma riski %40-60'a çıkar.

Yaş başlı başına bir faktördür; vakaların büyük çoğunluğu 50 sonrasında, en sık 60-70 yaş aralığında tanı alır.

Belirtiler: Menopoz sonrası tek bir damla bile önemlidir

Endometrium kanserinin en sık belirtisi anormal vajinal kanamadır. Menopoz sonrası kadınlarda bir damla kanama bile araştırılması gereken bulgudur. Tanı alanların yaklaşık %90'ında ilk şikayet menopoz sonrası kanama olur; bu kanamaların yaklaşık %10-15'i kanser çıkar (geri kalanı atrofi, polip, hormonal dengesizlik).

Premenopozal dönemde belirti daha sinsidir: aşırı, uzun, düzensiz adetler, ara kanamalar, anormal akıntı şikayetleri olabilir. Erken evrede ağrı genellikle yoktur; ağrı geç bulgudur ve ileri evrede ortaya çıkar.

Vajinal akıntının kötü kokulu, sulu ya da kanlı hal alması, idrar ya da bağırsak şikayetleri (kanserin yayıldığını işaret eden geç bulgular), kilo kaybı, halsizlik diğer dikkat edilmesi gereken belirtilerdir.

Tanı süreci: Ultrasondan biyopsiye

Anormal kanama şikayetiyle başvuran hastada önce transvajinal ultrasonografi yapılır. Endometrium kalınlığı menopoz sonrası 4 mm üzerindeyse, premenopozal dönemde anormal kalınlık veya yapısal bozukluk varsa ileri değerlendirme gerekir. Tanının altın standardı endometriumdan biyopsi alınmasıdır; ofis biyopsi (pipelle) ya da histeroskopi eşliğinde yapılır.

Histeroskopi sırasında rahim içi kamera ile incelenir, şüpheli alanlardan hedefli biyopsi alınır. Bu yöntem küçük lezyonların kaçırılma ihtimalini büyük ölçüde azaltır. Patoloji sonucu kansere işaret ediyorsa evreleme amaçlı MR ya da BT, gerekirse PET-BT planlanır.

Tedavi: Cerrahi ana yapıdır

Endometrium kanserinin tedavisinde standart yaklaşım histerektomidir; rahim, yumurtalıklar, tüpler birlikte alınır (total histerektomi + bilateral salpingo-ooferektomi). Evreye göre lenf bezi diseksiyonu eklenir. Erken evrede sadece cerrahi yeterli olabilir; ileri evrelerde radyoterapi, kemoterapi ya da hormon tedavisi cerrahiye eklenir.

Da Vinci robotik cerrahi ve laparoskopik yaklaşım son yıllarda standart hale geldi. Açık ameliyata göre daha kısa hastane yatışı, daha az kanama, daha hızlı iyileşme sağlar. Erken evre hastalar genellikle minimal invaziv cerrahiye uygun adaylardır.

Genç ve doğurganlığını korumak isteyen, çok erken evre, düşük risk grubu hastalarda — sınırlı şartlarda — yüksek doz progesteron ile fertilite koruyucu tedavi denenebilir; ancak bu yalnızca seçilmiş, uygun vakalarda ve onkolojik konsey kararıyla mümkündür.

Korunma ve erken tanı

Endometrium kanserinde rutin tarama önerisi yoktur (rahim ağzı kanseri için olan smear gibi bir test bu kanser için geçerli değildir). Korunmanın temel taşları şunlardır: ideal vücut ağırlığı, düzenli fiziksel aktivite, sağlıklı beslenme, diyabet kontrolü, doğum kontrol hapı (uzun süre kullanım koruyucu etki yapar), östrojen tedavisinde mutlaka progesteron eklenmesi.

Lynch sendromu öyküsü olan kadınlarda 35 yaşından itibaren yıllık endometrial biyopsi ve transvajinal ultrason önerilir; aileyi tamamlayan kadınlarda profilaktik histerektomi düşünülebilir.

Menopoz sonrası kanama yaşayan her kadın bir günden bile geç kalmadan jinekolojik muayeneye gitmelidir. "Belki azdı, belki bir sefere mahsus" düşüncesi tehlikelidir.

Polikliniğe en sık gelen üç soru

"Endometrium kanseri kalıtsal mı?" Vakaların %5-10'u kalıtsaldır, çoğunluğu Lynch sendromuyla bağlantılıdır. Birinci derece akrabada endometrium ya da kolon kanseri öyküsü varsa genetik danışmanlık önerilir.

"Histerektomiden sonra hayat nasıl olur?" Yumurtalıklar da alındıysa yapay menopoz oluşur; gerekirse hormon replasmanı önerilir. Cinsel hayatta vajinanın derinliği değişmez, libido genellikle korunur. Çoğu kadın 6 hafta sonra normal yaşamına döner.

"5 yıllık sağkalım oranları nedir?" Erken evre (Evre 1) endometrium kanserinde 5 yıllık sağkalım %90-95'in üzerindedir. Geç evrelerde oran düşer; bu yüzden erken tanı her şeydir.

Ankara'daysanız ve menopoz sonrası kanama yaşıyorsanız

Menopoz sonrası kanama hafife alınmamalı, tek bir damla bile olsa araştırılmalıdır. Çukurambar'daki Prof. Dr. Aydan Biri'nin kliniğinde detaylı transvajinal ultrason, ofis biyopsi ve gerektiğinde histeroskopi aynı klinik bünyesinde yapılır; kanser şüphesi olan vakalar onkolojik cerrahi merkezlerinde uygun ekiple yönetilir. 35 yıllık jinekolojik onkoloji deneyimi, hem erken tanının hem de doğru tedavi planının güvencesidir.

Randevu için: 0312 911 77 77  |  WhatsApp: 0538 682 61 19

İlgili konular: menopoz sonrası kanama, menopoz dönemi, jinekolojik onkoloji, robotik cerrahi.

Bu yazı, NCCN Endometrial Cancer Guidelines 2024, ESGO/ESTRO/ESP Endometrial Cancer Guidelines ve Türk Jinekolojik Onkoloji Derneği önerileri baz alınarak hazırlanmıştır. Bilgiler genel niteliktedir; tanı ve tedavi için hekiminize başvurunuz.