Pelvik organ prolapsusu (POP), pelvik taban destek yapılarının zayıflaması sonucu mesane, rahim, rektum veya bağırsak gibi organların vajinal kanal içine ya da dışına sarkmasıdır. Kadınların yaklaşık %50'sinde çeşitli derecelerde pelvik organ prolapsusu saptanır ve bu oran yaşla birlikte artar. Prof. Dr. Aydan Biri, Ankara'da pelvik organ prolapsusu tedavisinde multidisipliner ve bireyselleştirilmiş yaklaşımlar sunmaktadır.
İçindekiler
Pelvik Organ Prolapsusu Nedir?
Pelvik taban; kaslar, ligamanlar ve fasya tabakalarından oluşan karmaşık bir destek sistemidir. Bu sistem mesane, rahim, vajina ve rektumu destekler. Doğum, yaşlanma, hormonal değişiklikler ve kronik basınç artışı gibi faktörler bu destek yapılarını zayıflatarak prolapsusu tetikler.
POP, kadın yaşam kalitesini fiziksel, cinsel ve psikolojik boyutlarda olumsuz etkileyen yaygın bir sağlık sorunudur. Ancak doğru tanı ve tedavi ile belirtiler büyük ölçüde kontrol altına alınabilir.
Pelvik Organ Prolapsusu Türleri
Prolapsus, hangi organın sarkmasına göre farklı isimlerle tanımlanır:
Ön Kompartman Prolapsusu
- Sistosel (mesane sarkması): En sık görülen tiptir. Mesane vajinal ön duvara doğru çıkıntı yapar. İdrar kaçırma, sık idrara çıkma ve mesaneyi tam boşaltamama gibi belirtilere yol açar.
- Üretrosel: Üretranın sarkması; genellikle sistoselle birlikte görülür.
Orta (Apikal) Kompartman Prolapsusu
- Uterin prolapsus (rahim sarkması): Rahmin vajinal kanala doğru inmesi. İleri evrede rahim vajinal girişin dışına çıkabilir (prosidentia).
- Vajinal kaf prolapsusu: Histerektomi sonrası vajina tepesinin sarkması.
- Enterosel: İnce bağırsağın vajinal arka forniks bölgesine fıtıklaşması.
Arka Kompartman Prolapsusu
- Rektosel: Rektumun vajinal arka duvara doğru çıkıntı yapması. Defekasyon güçlüğü başlıca belirtisidir.
Birçok hastada birden fazla kompartman etkilenmiş olabilir. Bu nedenle kapsamlı pelvik taban değerlendirmesi şarttır.
POP-Q Evreleme Sistemi
Pelvik organ prolapsusu, uluslararası kabul görmüş POP-Q (Pelvic Organ Prolapse Quantification) sistemiyle evrelenir:
- Evre 0: Prolapsus yok.
- Evre 1: En distal nokta himen düzleminin 1 cm üzerinde kalır.
- Evre 2: En distal nokta himen düzleminin ±1 cm çevresindedir.
- Evre 3: En distal nokta himen düzleminin 1 cm'den fazla altına inmiştir ancak total vajinal uzunluğun 2 cm eksiğinden daha aşağı değildir.
- Evre 4: Tam eversyon; vajinal duvarın tamamı dışarı çıkmıştır.
POP-Q sistemi standardize ölçümler kullanarak tedavi planlamasını ve tedavi sonuçlarının karşılaştırılmasını sağlar.
Belirtiler ve Klinik Bulgular
POP belirtileri prolapsusu türüne ve evresine göre değişir:
- Vajinal dolgunluk veya şişkinlik hissi: En sık bildirilen semptom; "bir şeyin aşağı düştüğü" hissi olarak tarif edilir.
- Pelvik basınç ve ağırlık hissi: Gün boyunca artar, yatınca hafifler.
- Üriner semptomlar: Stres üriner inkontinans, sık idrara çıkma, idrar akımında zayıflama, mesaneyi tam boşaltamama.
- Bağırsak semptomları: Kabızlık, dijital destek ihtiyacı (splinting), inkomplet defekasyon.
- Cinsel işlev bozukluğu: Disparoni, azalmış cinsel doyum, vajinal genişlik hissi.
- Bel ve kasık ağrısı: Pelvik destek yetersizliğine bağlı.
Risk Faktörleri
- Vajinal doğum sayısı (en güçlü risk faktörü)
- İleri yaş ve menopoz
- Obezite (BMI >30)
- Kronik konstipasyon ve ıkınma
- Kronik öksürük (KOAH, astım)
- Ağır kaldırma gerektiren meslekler
- Geçirilmiş pelvik cerrahi (özellikle histerektomi)
- Genetik bağ doku bozuklukları (Ehlers-Danlos sendromu vb.)
- Konnektif doku polimorfizmleri
Konservatif Tedavi Yaklaşımları
Pelvik Taban Kas Egzersizleri
Kegel egzersizleri hafif-orta evre prolapsusta semptomları hafifletir ve ilerlemeyi yavaşlatır. Fizyoterapist eşliğinde biofeedback ve elektrostimülasyon ile desteklendiğinde etkinlik artar. Düzenli yapıldığında 3-6 ay içinde anlamlı iyileşme sağlanabilir.
Vajinak Peser
Ring, Gellhorn, Donut gibi farklı türlerde peserler mevcuttur. Cerrahiye uygun olmayan veya cerrahiyi istemeyen hastalar için etkili bir seçenektir. 3-6 ayda bir kontrol ve bakım gerektirir. Başarı oranı %60-90 arasındadır.
Yaşam Tarzı Modifikasyonları
- Kilo kontrolü ve düzenli egzersiz
- Kabızlığın diyet ve laksatiflerle yönetimi
- Ağır kaldırmaktan kaçınma
- Postmenopozal dönemde topikal östrojen kullanımı
Cerrahi Tedavi Seçenekleri
İleri evre POP veya konservatif tedaviye yanıtsız olgularda cerrahi planlama yapılır.
Vajinal Cerrahi
- Anterior kolporafi: Sistosel onarımı.
- Posterior kolporafi: Rektosel onarımı.
- Vajinal histerektomi + McCall kuldoplasti: Rahim sarkmasında sık tercih edilen yaklaşım.
- Sakrospinöz ligaman fiksasyonu (SSLF): Vajinal kaf prolapsusu tedavisinde vajinal apikal destek sağlar.
Abdominal/Laparoskopik Cerrahi
- Sakrokolpopeksi: Vajinal kubbeyi sentetik mesh ile sakral promontoryuma asan altın standart apikal destek cerrahisidir. Laparoskopik veya robotik yolla uygulanabilir.
- Uterosakral ligaman süspansiyonu: Mesh kullanmadan doğal doku ile destek sağlar.
Mesh Tartışması
Transvajinal mesh kullanımı, yüksek erozyon ve komplikasyon oranları nedeniyle FDA tarafından 2019'da piyasadan çekilmiştir. Ancak abdominal sakrokolpopeksi için kullanılan mesh güvenli kabul edilmektedir. Cerrahi yöntem seçimi hastanın yaşı, aktivite düzeyi, eşlik eden kompartman prolapsusu ve cerrahın deneyimine göre bireyselleştirilmelidir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Pelvik organ prolapsusu yaşamı tehdit eder mi?
POP yaşamı tehdit eden bir durum değildir ancak yaşam kalitesini ciddi biçimde etkiler. Tedavi edilmediğinde üriner retansiyon, hidronefroz veya ülserasyon gibi komplikasyonlar gelişebilir.
Hangi egzersizler prolapsusun kötüleşmesine neden olur?
Ağır ağırlık kaldırma, yüksek etkili koşu, atlama ve karın içi basıncı artıran hareketler prolapsusun ilerlemesine yol açabilir. Pelvik taban dostu egzersiz programları tercih edilmelidir.
Ameliyat sonrası prolapsus tekrarlayabilir mi?
Cerrahi sonrası nüks oranı tekniğe bağlı olarak %10-30 arasında değişir. Sakrokolpopeksi en düşük nüks oranına sahip yöntemdir.
Ankara'da Pelvik Organ Prolapsusu Tedavisi
Prof. Dr. Aydan Biri, pelvik organ prolapsusu tedavisinde her hastaya özgü, kanıta dayalı ve güncel cerrahi tekniklerle yaklaşmaktadır. Pelvik basınç hissi, vajinal şişkinlik veya idrar şikayetleriniz varsa, kapsamlı bir değerlendirme için randevu almaktan çekinmeyiniz.
