Gebelikte Rh Uyuşmazlığı Bebeği Nasıl Etkiler?

Rh uyuşmazlığı, modern obstetrikte tedavi öncesi ciddi bebek kayıplarına yol açan ama günümüzde Rh immün globulin (Anti-D) ile büyük oranda önlenen bir durumdur. Türkiye'de toplumun yaklaşık %10-15'i Rh negatif; yani Rh pozitif eş ile evli olan Rh negatif kadınlar gebeliklerinde dikkatli takip edilmelidir. Doğru zamanlamada yapılan Anti-D enjeksiyonu sayesinde günümüzde Rh uyuşmazlığına bağlı ciddi sorunlar nadirdir; ancak bu önlem alınmazsa sonraki gebelikler ciddi risk altındadır. Bu yazıda Rh uyuşmazlığının ne olduğunu, nasıl önlendiğini ve takip protokolünü açıklayacağım.

Rh uyuşmazlığı nedir?

Kan grubu sınıflamasında Rh faktörü (D antijeni) önemli bir bileşendir. Kan hücrelerinin yüzeyinde D antijeni varsa Rh pozitif, yoksa Rh negatiftir.

Rh uyuşmazlığı şu senaryoda gelişir: Rh negatif anne + Rh pozitif baba → Rh pozitif bebek. Bebek ile annenin kanı doğum sırasında, düşükte, dış müdahalelerde (amniyosentez, CVS) karışırsa anne bağışıklık sistemi bebeğin Rh pozitif kanını "yabancı" olarak algılar ve antikor üretir. Anti-D antikorları oluşur.

İlk gebelikte genelde sorun yoktur; çünkü antikorlar yeterli sayıda oluşmadan gebelik biter. Ancak sonraki Rh pozitif bebek gebeliklerinde anne antikorları plasentadan bebeğe geçer ve bebeğin alyuvarlarını yıkar (hemolitik hastalık).

Bebek üzerine etkileri

Tedavi edilmeyen ciddi vakalarda fetal hemolitik anemi gelişir; bebek yetersiz oksijen taşır.

Şiddetli vakalarda hidrops fetalis (yaygın ödem, kalp yetmezliği, intrauterin ölüm).

Doğum sonrası yenidoğan sarılığı (kernikterus riskli — beyin hasarı).

Erken doğum riski.

Doğum sonrası kan transfüzyonu ihtiyacı.

Korunma — Anti-D enjeksiyonu

Modern obstetrikte Rh uyuşmazlığı %95+ önlenebilir. Anahtar Rh immün globulin (Anti-D, Rhophylac, RhoGAM) enjeksiyonudur.

Mekanizma: anneye verilen Anti-D, bebek alyuvarları anne kanına geçtiğinde anne bağışıklık sistemine "tepki gösterme" sinyali vermeden temizler. Anne kalıcı antikor üretmez.

Uygulama zamanları:

28. hafta (rutin profilaksi) — gebelik süresince bebek-anne kan karışması olasılığına karşı.

Doğum sonrası 72 saat içinde — bebek Rh pozitifse.

Düşük, ektopik gebelik, mol gebeliği sonrası 72 saat içinde.

Amniyosentez, CVS, CVS sonrası 72 saat içinde.

Travma (karın darbesi) sonrası.

Erken kanama (tehdit edici düşük) durumlarında.

Tarama ve takip protokolü

Gebeliğin ilk muayenesinde anne kan grubu + Rh faktörü bakılır. Rh negatif ise:

İndirekt Coombs (antikor tarama testi): zaten antikor oluşmuş mu kontrolü.

Negatifse 28. haftada Anti-D profilaksisi planlanır.

Pozitifse (zaten antikor var — ya önceki gebelik/transfüzyondan ya da Anti-D yapılmamış öyküsünden) yakın takip; titre takibi, fetal MCA-PSV Doppler ile fetal anemi izlemi.

Doğum sonrası bebek kan grubu bakılır; bebek Rh pozitifse 72 saat içinde anneye Anti-D yapılır.

Modern ek araç: bebek kan grubunu anne kanından NIPT benzeri yöntemle belirleme (Türkiye'de henüz yaygın değil) — bebek Rh negatifse Anti-D gereksiz hale gelir.

Antikor pozitif gebelikte yönetim

Anneye antikor zaten oluşmuşsa bebek izlemi belirleyicidir.

Antikor titre takibi: 18-20. haftaya kadar 4 haftada bir, sonrasında 2 haftada bir. Kritik titre (genelde 1:16 üzeri) belirginse fetal değerlendirme yoğunlaşır.

MCA-PSV Doppler ile fetal anemi izlemi: 1.5 MoM üzeri anemi göstergesi; intrauterin transfüzyon kararı verilir.

İntrauterin transfüzyon: kordosentez ile bebeğe doğrudan kan verilmesi. Şiddetli anemide hayat kurtarıcı.

Erken doğum kararı: 34-37 haftada, fetal sağlık göstergesine göre.

Doğum sonrası: yenidoğan yoğun bakımı, fototerapi (sarılık), gerekirse kan değişim transfüzyonu.

Diğer kan grubu uyuşmazlıkları

Rh dışındaki uyuşmazlıklar daha az sık ama mümkün:

ABO uyuşmazlığı: en sık (anne O, bebek A veya B). Genelde hafif yenidoğan sarılığı; intrauterin sorun nadir.

Diğer minör Rh sistemleri (c, E, e), Kell, Duffy gibi: nadir ama şiddetli vakalar olabilir; özel takip gerektirir.

Polikliniğe en sık gelen üç soru

"Rh negatifim, ilk gebelikte sorun olur mu?" Genelde olmaz. İlk gebelikte antikor henüz yeterli sayıda oluşmaz. 28. haftada ve doğum sonrası Anti-D yapılırsa sonraki gebelikler de korunur.

"Anti-D enjeksiyonu zararlı mı?" Hayır. Yan etki nadir; kol ağrısı, hafif ateş olabilir. Bebek için risksiz. Yıllarca milyonlarca kadına uygulanmış güvenli bir uygulama.

"Anti-D unutulsa veya yapılmasa ne olur?" Sonraki Rh pozitif bebek gebeliğinde antikor riskleri ortaya çıkar. Geç fark edilmiş vakalarda titre takibi + fetal izlem ile yönetilebilir; ancak ideal değildir. Anti-D yapılmamış kadınlarda dikkatli takip.

Ankara'daysanız Rh negatif gebelik takibi protokollü

Rh negatif kadınlarda gebelik takibi standart protokole sıkı uyumla yürütülür: ilk muayenede kan grubu + Coombs, 28. hafta Anti-D, doğum sonrası tekrar değerlendirme, müdahale gerektiren durumlarda (düşük, amniyosentez, travma) 72 saat içinde Anti-D. Prof. Dr. Aydan Biri'nin Ankara Çukurambar'daki kliniğinde antikor pozitif vakalarda perinatoloji deneyimiyle MCA-PSV Doppler takibi yapılır. Anlaşmalı merkezlerle intrauterin transfüzyon koordinasyonu sağlanır. Randevu için 0312 911 77 77'yi arayabilir, ön bilgi için WhatsApp üzerinden +90 538 682 61 19 hattından ulaşabilirsiniz.

İlgili konular: riskli gebelik, Doppler ultrason, amniyosentez, erken doğum.

Bu yazı, ACOG Practice Bulletin No. 192 (Management of Alloimmunization), RCOG Green-top Guideline No. 22, SMFM Consult Series baz alınarak hazırlanmıştır.