GBS (B Grubu Streptokok) Nedir?
B grubu streptokok (Group B Streptococcus, kısaca GBS), sağlıklı yetişkinlerin bir bölümünde hiçbir şikâyete yol açmadan bulunan bir bakteridir. Bağırsak florasında, idrar yollarında ve vajinada yaşayabilir. Erişkin kadınların yaklaşık dörtte birinde bu bakteri taşınır; taşıyıcı olmak hastalık anlamına gelmez, kişi kendini tamamen sağlıklı hisseder.
İçindekiler
GBS taşıyıcılığı bir enfeksiyon değil, bir kolonizasyon durumudur. Yani bakteri vücutta bulunur ama iltihap yapmaz. Bu nedenle gebelik dışında çoğu zaman fark edilmez ve tedavi gerektirmez.
Gebelikte önemli hâle gelmesinin tek bir nedeni vardır: doğum sırasında bebek doğum kanalından geçerken bu bakteriyle karşılaşabilir. Bebeklerin büyük çoğunluğu bu karşılaşmadan etkilenmez; ancak küçük bir bölümünde ciddi seyredebilen yenidoğan enfeksiyonu gelişebilir. Tarama ve doğumda uygulanan koruyucu antibiyotik, tam olarak bu ihtimali azaltmak içindir.
GBS Taraması Neden Yapılır?
Taramanın amacı anneyi tedavi etmek değildir — taşıyıcı annede tedavi gerektiren bir hastalık yoktur. Amaç, doğum sırasında bebeğe geçişi engellemek için önceden hazırlıklı olmaktır.
GBS'nin yenidoğanda yol açabildiği tablolar, ortaya çıkış zamanına göre ikiye ayrılır:
- Erken başlangıçlı hastalık: Doğumdan sonraki ilk hafta içinde, çoğunlukla ilk 24 saatte görülür. Kan dolaşımı enfeksiyonu, zatürre veya menenjit şeklinde seyredebilir. Doğumda uygulanan koruyucu antibiyotikle önlenebilen tip budur.
- Geç başlangıçlı hastalık: Doğumdan bir hafta ile üç ay sonrasına kadar olan dönemde ortaya çıkar. Doğumda verilen antibiyotik bu tipi önlemez; kaynağı her zaman anne olmayabilir.
Tarama ve koruyucu antibiyotik uygulaması yaygınlaştıktan sonra erken başlangıçlı GBS hastalığı belirgin biçimde azalmıştır. Bugün bu yaklaşım, dünya genelinde kabul görmüş bir doğum öncesi bakım uygulamasıdır.
GBS Taraması Kaçıncı Haftada Yapılır?
Tarama genellikle 36 ile 37+6. gebelik haftaları arasında yapılır. Bu zamanlamanın belirli bir mantığı vardır: GBS taşıyıcılığı kalıcı değildir, zaman içinde ortaya çıkabilir veya kendiliğinden kaybolabilir. Çok erken yapılan bir testin sonucu doğum gününde artık geçerli olmayabilir.
36-37. haftalar, hem doğuma yeterince yakın olduğu için sonucun güvenilir kaldığı hem de erken doğum ihtimaline karşı sonucun elde hazır bulunduğu dengeli bir aralıktır.
Gebeliğinizin hangi haftasında olduğunuzu ve bu testin sizin takviminizde hangi güne denk geldiğini gebelik hesaplama sayfasındaki araçla görebilirsiniz.
GBS Testi Nasıl Yapılır?
Test basit, kısa ve ağrısızdır. Muayene sırasında pamuklu bir çubukla vajina alt kısmından ve makat çevresinden sürüntü örneği alınır. Her iki bölgeden örnek alınması, bakterinin bağırsak kaynaklı olması nedeniyle önemlidir; yalnızca tek bölgeden alınan örnek taşıyıcılığı gözden kaçırabilir.
İşlem birkaç saniye sürer. Spekulum kullanılması gerekmez, bu nedenle çoğu gebe rahatsızlık hissetmez. Alınan örnek laboratuvara gönderilir ve bakterinin üreyip üremediğine bakılır. Sonuç genellikle birkaç gün içinde çıkar.
Test öncesinde vajinal duş yapmamanız, vajinal krem veya fitil kullanmamanız ve mümkünse test öncesi 24-48 saat cinsel ilişkiden kaçınmanız istenebilir. Bu öneriler sonucun yanlış çıkmasını önlemek içindir; hekiminiz size özel bir hazırlık gerekip gerekmediğini belirtir.
GBS Testi Pozitif Çıkarsa Ne Olur?
Öncelikle bilinmesi gereken şey şudur: pozitif sonuç bir hastalık tanısı değildir. Bebeğinizde bir sorun olduğu anlamına gelmez, gebeliğinizin riskli hâle geldiği anlamına da gelmez. Yalnızca doğum planına bir başlık eklenir.
Pozitif çıkan gebelerde standart yaklaşım, doğum eylemi başladığında veya su geldiğinde damar yoluyla antibiyotik uygulanmasıdır. Antibiyotiğin etkili olabilmesi için doğumdan belirli bir süre önce başlanması tercih edilir; bu nedenle hastaneye başvurduğunuzda GBS pozitif olduğunuzu mutlaka belirtin.
Antibiyotik gebelikten aylar önce değil, doğum sırasında verilir. Bunun nedeni, erken verilen tedavinin bakteriyi kalıcı olarak yok etmemesi ve doğuma kadar taşıyıcılığın geri dönebilmesidir.
Penisilin alerjiniz varsa mutlaka hekiminize söyleyin; alerji durumunda kullanılabilecek alternatif antibiyotikler vardır.
GBS Pozitifse Normal Doğum Yapabilir miyim?
Evet. GBS taşıyıcılığı tek başına sezaryen nedeni değildir. Koruyucu antibiyotik uygulanan normal doğum güvenli kabul edilir. Doğum şekli, GBS'den bağımsız olarak gebeliğin genel seyrine ve diğer tıbbi değerlendirmelere göre belirlenir.
Aynı şekilde GBS taşıyıcılığı emzirmeye engel değildir. Doğum sonrasında bebeğinizi emzirebilirsiniz.
GBS Taraması Yapılmadan Doğum Olursa Ne Olur?
Bazı durumlarda tarama yapılamadan doğum başlayabilir — örneğin 36. haftadan önce erken doğum eylemi gelişirse. Böyle durumlarda hekim, tarama sonucu bilinmediği için risk temelli bir yaklaşım izler.
Aşağıdaki durumlarda tarama sonucundan bağımsız olarak koruyucu antibiyotik gündeme gelir:
- Önceki bir doğumda bebekte GBS hastalığı gelişmiş olması
- Bu gebelikte idrar kültüründe GBS üremesi
- 37. haftadan önce başlayan doğum eylemi
- Su gelmesinin üzerinden uzun süre geçmesi
- Doğum sırasında ateş yükselmesi
Bu değerlendirmeyi doğumu yaptıran ekip yapar; sizin ayrıca bir hesaplama yapmanız gerekmez.
GBS Taraması Her Gebelikte Tekrarlanır mı?
Evet. GBS taşıyıcılığı gebelikten gebeliğe değişebilir. Önceki gebeliğinizde negatif çıkmış olmanız, bu gebelikte de negatif olacağınız anlamına gelmez. Bu nedenle tarama her gebelikte yeniden yapılır.
Aynı şekilde önceki gebelikte pozitif çıkmış olmak, bu gebelikte de pozitif olacağınız anlamına gelmez.
GBS Taşıyıcılığı Bebeğe Zarar Verir mi?
Gebelik boyunca bebeğe doğrudan bir zarar vermez. Bakteri anne karnındaki bebeğe geçmez; risk doğum anındaki temasla ilgilidir. Taramanın ve koruyucu antibiyotiğin amacı da bu tek anlık riski azaltmaktır.
Doğumda antibiyotik uygulanan bebeklerde erken başlangıçlı GBS hastalığı görülme ihtimali belirgin biçimde düşer. Bebeğiniz doğumdan sonra rutin olarak izlenir; ek bir işlem gerekip gerekmediğine yenidoğan hekimi karar verir.
Sıkça Sorulan Sorular
GBS testi acıtır mı?
Hayır. Pamuklu çubukla alınan yüzeysel bir sürüntü örneğidir, birkaç saniye sürer ve ağrı yapmaz. Çoğu gebe işlemin yapıldığını fark etmez bile.
GBS pozitifken evde doğum veya suda doğum yapabilir miyim?
Bu durumda doğumun, damar yoluyla antibiyotik uygulanabilecek bir sağlık kuruluşunda gerçekleşmesi önerilir. Doğum tercihlerinizi hekiminizle önceden konuşmanız yerinde olur.
GBS cinsel yolla bulaşan bir hastalık mıdır?
Hayır. GBS vücudun kendi florasında bulunabilen bir bakteridir, cinsel yolla bulaşan hastalık sınıfında değildir. Taşıyıcı olmak hijyen eksikliğiyle de ilgili değildir.
GBS pozitifsem gebelik boyunca antibiyotik kullanmalı mıyım?
Hayır. Gebelik sırasında verilen antibiyotik taşıyıcılığı kalıcı olarak ortadan kaldırmaz ve gereksiz kullanım önerilmez. Tedavi doğum sırasında uygulanır. Ancak idrar yolu enfeksiyonu gibi ayrı bir durum varsa o ayrıca tedavi edilir.
Test sonucum ne kadar süre geçerlidir?
Sonuç yaklaşık beş hafta boyunca güvenilir kabul edilir. Tarama zamanlamasının 36-37. haftalara denk getirilmesinin nedeni de budur.
Özet
GBS taraması, gebeliğin son haftalarında yapılan basit bir sürüntü testidir. Pozitif sonuç bir hastalık değil, doğumda alınacak bir önlem anlamına gelir. Doğum sırasında uygulanan antibiyotik, bebekte erken dönemde görülebilen ciddi enfeksiyon riskini belirgin biçimde azaltır.
Gebelik takibinizde hangi testin hangi haftaya denk geldiğini görmek için tarama testleri takvimine göz atabilirsiniz. Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; sizin gebeliğiniz için geçerli plan, muayene ve öykünüz değerlendirilerek hekiminiz tarafından belirlenir.
