Endometrial Hiperplazi: Nedir, Belirtileri, Tedavisi ve Kanser Riski
Kısa cevap: Endometrial hiperplazi, rahim iç tabakasının (endometrium) aşırı kalınlaşmasıdır. Genellikle karşılanmamış östrojen etkisiyle oluşur (progesteron eksikliği). En tipik belirtisi anormal vajinal kanamadır. Atipi içermeyen hiperplazide kanser riski yüzde 1-3 iken atipili hiperplazide bu oran yüzde 25-40 ye çıkar; bu nedenle tanı sonrası tedavi şarttır. Tedavi seçenekleri progesteron tedavisi, levonorgestrel salgılayan rahim içi araç (Mirena) ve atipi varlığında histerektomidir.
İçindekiler
Endometrial Hiperplazi Nedir?
Endometrium, rahmin iç yüzeyini kaplayan ve adet siklusunda kalınlaşıp dökülen tabakadır. Endometrial hiperplazi, bu tabakanın anormal şekilde kalınlaşması ve hücre sayısının artmasıdır. Sebep, çoğunlukla östrojen etkisinin progesteron tarafından dengelenememesidir.
Histopatolojik olarak iki ana grupta incelenir (2014 WHO sınıflaması):
- Atipi içermeyen hiperplazi (basit veya kompleks) — kanser riski yüzde 1-3
- Atipili hiperplazi (EIN: Endometrial Intraepithelial Neoplasia) — kanser riski yüzde 25-40 (kanser öncüsü kabul edilir)
Endometrial Hiperplazi Neden Olur? Risk Faktörleri
- Karşılanmamış östrojen tedavisi (östrojen tek başına HRT — yumurtalıkları olan kadınlarda)
- Obezite — yağ dokusu östrojen üretir
- Polikistik over sendromu (PCOS) — kronik anovülasyon ve östrojen baskınlığı
- Erken menarş, geç menopoz — uzun süreli östrojen maruziyeti
- İleri yaş (özellikle 40 üstü)
- Diyabet ve hipertansiyon
- Tamoksifen kullanımı (meme kanseri tedavisi)
- Aile öyküsü (Lynch sendromu — endometrium kanseri yatkınlığı)
- Nullipar olmak (hiç doğum yapmamış olmak)
- Östrojen salgılayan tümörler (granuloza hücreli tümörler)
Endometrial Hiperplazi Belirtileri
- Anormal vajinal kanama — en tipik ve hemen her hastada görülen belirti
- Postmenopozal kanama — menopoz sonrası 12+ ay adetsizlikten sonra kanama (mutlaka değerlendirilmeli)
- Aşırı (menoraji) ya da uzun süren adet kanaması
- Adet aralarında kanama (metroraji)
- Sık adet (polimenore)
- Kasık ağrısı — kanama şikayetlerine eşlik edebilir
- İnfertilite — hiperplazi gebelik şansını azaltabilir
Önemli: Postmenopozal kadınlarda görülen herhangi bir kanama (lekelenme dahi) endometrial hiperplazi veya endometrium kanseri ihtimali nedeniyle mutlaka değerlendirilmelidir. Bkz. Menopoz Sonrası Kanama.
Endometrial Hiperplazi Tanısı Nasıl Konur?
| Tetkik | Açıklama |
|---|---|
| Transvajinal Ultrason (TVUS) | Endometrium kalınlığı ölçülür. Postmenopozda 4-5 mm üzeri şüpheli |
| Endometrial Biyopsi (Pipelle) | Ofiste yapılır, 5-10 dakika sürer. İlk basamak doku tanısı |
| Histeroskopi + Biyopsi | Doğrudan görerek biyopsi alma. Polip ve fokal lezyonlar için en doğru |
| Dilatasyon ve Küretaj (D&C) | Daha kapsamlı doku örnekleme. Hiperplazi şüphesi yüksekse |
Endometrial Hiperplazi Tedavisi
Atipi İçermeyen Hiperplazi
İlk tercih medikal tedavi:
- Progesteron tedavisi — siklik veya sürekli (tablet, jel)
- Levonorgestrel salgılayan rahim içi araç (Mirena) — yüzde 95 üzeri başarı, 5 yıl etki
- Risk faktörü düzeltme — kilo verme, PCOS yönetimi, östrojen tedavisinin gözden geçirilmesi
3-6 ayda bir endometrial biyopsi tekrarlanarak yanıt değerlendirilir. Kalıcı düzelme yüzde 80-90 oranında sağlanır.
Atipili Hiperplazi (EIN)
Kanser öncüsü kabul edildiği için tedavi daha agresiftir:
- Histerektomi (rahim alma) — postmenopozal ve doğurganlığını tamamlamış kadınlarda altın standart
- Yüksek doz progesteron + sıkı takip — gebelik isteyen, doğurganlık koruma gereken kadınlarda; 3 ayda bir biyopsi
Sıkça Sorulan Sorular
Endometrial hiperplazi nedir?
Rahim iç tabakasının (endometrium) aşırı kalınlaşmasıdır. En tipik belirtisi anormal vajinal kanamadır. Atipi varsa kanser öncüsü kabul edilir.
Endometrial hiperplazi belirtileri nelerdir?
En sık: anormal vajinal kanama, postmenopozal kanama, aşırı/uzun adet, adet aralarında lekelenme, sık adet. Bazı hastalarda kasık ağrısı eşlik edebilir.
Hiperplazi nedir?
Hiperplazi, bir doku veya organdaki hücre sayısının artması ile ortaya çıkan büyümedir. Endometrial hiperplazi rahim iç tabakasında bu tür bir büyümeyi tanımlar.
Rahim duvarı kalınlaşması kasık ağrısı yapar mı?
Endometrial hiperplazi tipik olarak kanama ile gelir; kasık ağrısı tek başına nadiren görülür ama kanamayla birlikte yaşanabilir. Şiddetli kasık ağrısında diğer nedenler (miyom, endometriozis, yumurtalık kistleri) ekarte edilmelidir.
Endometrial hiperplazi kanser midir?
Hayır, ancak atipili hiperplazi kanser öncüsüdür ve tedavisiz bırakılırsa yüzde 25-40 oranında endometrium kanserine ilerleyebilir. Atipi içermeyen hiperplazide kanser riski yüzde 1-3 olarak düşüktür.
Endometrial polip nedir?
Endometrial polipler, rahim iç tabakasından gelişen iyi huylu kitlelerdir. Hiperplazi yaygın bir kalınlaşmayken polip lokal bir büyümedir. İkisi farklı tanılar olsa da benzer belirtiler verebilir; genellikle histeroskopi ile çıkarılarak tanı/tedavi sağlanır.
Endometrial hiperplazi tedavi edilmezse ne olur?
Atipi yoksa düzelme şansı vardır ancak nüks olabilir. Atipili hiperplazide tedavisiz vakalarda 5-10 yıl içinde yüzde 25-40 oranında endometrium kanserine ilerleme riski vardır. Bu nedenle tanı sonrası mutlaka tedavi edilmelidir.
Hiperplazi belirtileri ne kadar sürer?
Tedavi başlandıktan sonra (progesteron veya Mirena) belirtiler 1-3 ay içinde belirgin azalır. 6-12 ayda büyük çoğunluk vakada tam düzelme sağlanır. Kontrol biyopsileri ile yanıt izlenir.
Endometrial scratching nedir?
Endometrial scratching, IVF (tüp bebek) öncesi endometrium tabakasını çizen küçük bir işlemdir; bazı çalışmalarda implantasyon başarısını artırdığı öne sürülmüştür. Hiperplazi tedavisi değildir, farklı bir uygulamadır. Detaylı bilgi için Tüp Bebek sayfası.
Postmenopozal kanama her zaman hiperplazi midir?
Hayır. Postmenopozal kanama nedenleri arasında atrofik endometrium (en sık), polip, hiperplazi, endometrium kanseri ve myom bulunur. Tüm postmenopozal kanamalar mutlaka değerlendirilmelidir.
İlişkili Konular
Doktora Başvuru
Postmenopoz kanama, anormal aşırı/uzun adet kanaması veya tekrarlayan ara kanaması yaşıyorsanız hekim değerlendirmesi şarttır. Erken tanı ile hiperplazi medikal yöntemlerle (progesteron, Mirena) çoğunlukla kontrol altına alınabilir.
Bilimsel Dayanaklar
- 2024 ACOG Practice Bulletin on Endometrial Hyperplasia
- 2014 WHO Classification of Tumours of Female Reproductive Organs
- 2024 ESGO/ESTRO/ESP Endometrial Hyperplasia Guidelines
- TJOD Türkiye protokolleri
