Adet Sancısı Neden Olur?
Adet sancısı, tıbbi adıyla dismenore, kadınların büyük bir bölümünün yaşamlarının belirli dönemlerinde deneyimlediği yaygın bir durumdur. Adet döneminde ortaya çıkan bu ağrılar, hafif bir rahatsızlıktan günlük yaşamı ciddi şekilde etkileyen şiddetli kramplara kadar değişkenlik gösterebilir. Pek çok kadın için adet sancısı normal kabul edilse de, bazı durumlarda altta yatan önemli sağlık sorunlarının habercisi olabilir.
İçindekiler
Adet sancısının nedenleri; hormonal değişiklikler, rahmin kasılma mekanizması, bireysel ağrı eşiği ve bazı jinekolojik hastalıklarla doğrudan ilişkilidir. Bu nedenle adet sancısının nedenlerini doğru şekilde anlamak, hem etkili bir tedavi planı oluşturmak hem de olası hastalıkları erken dönemde tespit etmek açısından büyük önem taşır.
Adet Sancısı Nedir?
Adet sancısı, regl döneminden hemen önce ya da regl sırasında alt karın bölgesinde hissedilen kramp tarzında ağrılar olarak tanımlanır. Bu ağrı; bel, kasıklar, kalçalar ve bazen bacaklara yayılabilir. Adet sancısı genellikle adet kanamasının ilk 1–2 gününde daha yoğun hissedilir ve zamanla azalır.
Adet sancıları iki ana gruba ayrılır: primer (birincil) adet sancısı ve sekonder (ikincil) adet sancısı. Bu ayrım, ağrının altında yatan nedenlerin belirlenmesinde yol göstericidir.
Primer Adet Sancısı Neden Olur?
Primer adet sancısı, altta yatan herhangi bir hastalık olmaksızın ortaya çıkan ve genellikle ergenlik döneminden itibaren başlayan adet ağrılarıdır. En yaygın görülen adet sancısı türüdür ve çoğunlukla hormonal mekanizmalarla ilişkilidir.
Adet döneminde rahim iç tabakası dökülürken, rahim kasları bu dokunun dışarı atılabilmesi için kasılır. Bu kasılmaları tetikleyen maddeler prostaglandin adı verilen hormon benzeri bileşiklerdir. Prostaglandin seviyesi ne kadar yüksekse, rahim kasılmaları da o kadar güçlü olur. Güçlü kasılmalar, rahme giden kan akışını geçici olarak azaltır ve bu durum ağrıya yol açar.
Primer adet sancısının daha sık görüldüğü durumlar şunlardır:
- Genç yaşta adet görmeye başlamak
- Yoğun ve uzun süren adet kanamaları
- Sigara kullanımı
- Stres ve düzensiz uyku
- Ailede şiddetli adet sancısı öyküsü
Sekonder Adet Sancısı Neden Olur?
Sekonder adet sancısı, adet ağrısına yol açan altta yatan bir jinekolojik hastalığın varlığıyla ortaya çıkar. Genellikle ilerleyen yaşlarda başlar ve zamanla şiddeti artabilir. Bu tür adet sancıları, sadece regl döneminde değil, adet dışı zamanlarda da ağrıya neden olabilir.
Sekonder adet sancısına yol açabilen başlıca nedenler şunlardır:
Endometriozis
Endometriozis, rahim iç tabakasına benzer dokunun rahim dışında yerleşmesiyle ortaya çıkan bir hastalıktır. Bu doku her adet döneminde hormonlara yanıt verir ve kanar, ancak dışarı atılamadığı için şiddetli ağrıya neden olur. Endometriozis, özellikle adet sancısının yıllar içinde giderek artmasına neden olan önemli bir sebeptir.
Rahim Miyomları
Miyomlar, rahim kas dokusundan gelişen iyi huylu kitlelerdir. Rahim kasılmalarını artırarak veya rahim iç boşluğunu bozarak adet sancısına ve yoğun kanamalara neden olabilirler.
Adenomyozis
Adenomyozis, rahim iç tabakasının rahim kas tabakasına doğru ilerlemesiyle oluşur. Bu durum, rahmin normalden daha fazla kasılmasına ve şiddetli adet sancısına yol açabilir.
Pelvik Enfeksiyonlar
Rahim, tüpler veya yumurtalıkları etkileyen enfeksiyonlar, pelvik bölgede hassasiyet ve ağrıya neden olabilir. Bu enfeksiyonlar adet döneminde ağrının artmasına yol açabilir.
Rahim İçi Araç (Spiral)
Bazı kadınlarda rahim içi araç kullanımı, özellikle ilk aylarda adet sancısını artırabilir. Bu durum genellikle geçicidir ancak uzun süre devam eden şiddetli ağrılar değerlendirilmelidir.
Adet Sancısına Eşlik Eden Belirtiler
Adet sancısı sadece karın ağrısı ile sınırlı olmayabilir. Bazı kadınlarda aşağıdaki belirtiler de eşlik edebilir:
- Bel ve kasık ağrısı
- Mide bulantısı ve kusma
- İshal veya kabızlık
- Baş ağrısı
- Halsizlik ve yorgunluk
- Sinirlilik ve ruh hali değişimleri
Adet Sancısı Ne Zaman Ciddi Bir Soruna İşaret Eder?
Her adet sancısı normal kabul edilmemelidir. Aşağıdaki durumlarda mutlaka bir kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurulması önerilir:
- Adet sancısının giderek şiddetlenmesi
- Ağrı kesicilere rağmen geçmeyen ağrılar
- Adet dışı zamanlarda da pelvik ağrı olması
- İlişki sırasında ağrı
- Yoğun ve pıhtılı adet kanamaları
- İnfertilite (gebe kalamama) öyküsü
Adet Sancısı Nasıl Azaltılır?
Adet sancısını azaltmaya yönelik yöntemler, sancının nedenine ve şiddetine göre değişir. Hafif ve orta şiddetteki adet sancılarında yaşam tarzı düzenlemeleri oldukça etkili olabilir.
Sıklıkla önerilen yöntemler şunlardır:
- Sıcak uygulama (sıcak su torbası)
- Düzenli egzersiz ve hafif yürüyüşler
- Stres yönetimi ve yeterli uyku
- Kafein ve tuz tüketiminin azaltılması
- Doktor önerisiyle kullanılan ağrı kesiciler
Sekonder adet sancısında ise altta yatan hastalığın tedavi edilmesi, ağrıların kontrol altına alınmasında temel yaklaşımdır.
Adet Sancısı ve Yaşam Kalitesi
Şiddetli adet sancıları, kadınların iş, okul ve sosyal yaşamını olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle “adet sancısı normaldir” düşüncesiyle uzun süre ağrıya katlanmak doğru değildir. Doğru tanı ve uygun tedavi ile adet sancıları büyük ölçüde kontrol altına alınabilir ve yaşam kalitesi artırılabilir.
Adet sancısının nedenlerini anlamak, vücudun verdiği sinyalleri doğru yorumlamak ve gerektiğinde uzman desteği almak, kadın sağlığının korunmasında önemli bir adımdır.